ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ (1778 - 1829): ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರಣ

ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ (1778 - 1829): ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರಣ

                 ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಜ್ವಲ ನಕ್ಷತ್ರ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡಿದ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಧೈರ್ಯ, ಶೌರ್ಯ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮ ಇಂದಿಗೂ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

1. ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ

ಜನನ            : 1778, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23.


ಸ್ಥಳ                : ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಕತಿ ಗ್ರಾಮ.


ತಂದೆ-ತಾಯಿ: ಧೂಳಪ್ಪಗೌಡ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇಸಾಯಿ.


ಬಾಲ್ಯ: ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಪ್ರತಿಮ ಧೈರ್ಯವಂತೆ. ಅವರು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ, ಕತ್ತಿವರಸೆ, ಬಿಲ್ಲು ವಿದ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿತ್ತು.

2. ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಆಡಳಿತ

ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ ವಿವಾಹ ಕಿತ್ತೂರಿನ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದ ದೊರೆ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಿತು.


ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಾಣಿಯಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.


ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಆತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ನಂತರ 1824ರಲ್ಲಿ ಪತಿ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ಅವರೂ ನಿಧನರಾದರು.

3. ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ

ಪತಿ ಮತ್ತು ಮಗನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಎಂಬ ಬಾಲಕನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.


ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಕುತಂತ್ರದ **"ದತ್ತು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ ನೀತಿ" (Doctrine of Lapse)**ಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.


ಧಾರವಾಡದ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ, ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿದನು.

4. ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧಗಳು (1824)

ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ: ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆದೇಶವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, "ಕಿತ್ತೂರು ನಮ್ಮದು, ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಯುದ್ಧ ಘೋಷಿಸಿದರು.


ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಸೇನೆ ಅದ್ಭುತ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಅವರ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಅಮಟೂರು ಬಾಳಪ್ಪನ ಸಾಹಸದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಥ್ಯಾಕರೆ ಹತನಾದನು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.

ಎರಡನೇ ಯುದ್ಧ: ಮಾತಿಗೆ ತಪ್ಪಿದ ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.


ಈ ಯುದ್ಧವು 12 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ, ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟರಾವ್ ಎಂಬ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳು ಫಿರಂಗಿ ಮದ್ದಿಗೆ ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಬೆರೆಸಿ ಮೋಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೈನ್ಯ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು.

5. ಬಂಧನ ಮತ್ತು ನಿಧನ

ಬ್ರಿಟಿಷರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಟ್ಟರು.


ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1829, ಫೆಬ್ರವರಿ 21 ರಂದು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲೇ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದರು.
ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ

ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಿವೆ.

1. ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು

ಕಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.


ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಸಮಾಧಿ: ಬೈಲಹೊಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು ಇಂದು ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರತಿಮೆಗಳು:

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಬೆಂಗಳೂರು: ವಿಧಾನಸೌಧದ ಬಳಿಯಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭವ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ.


ಬೆಳಗಾವಿ, ಕಿತ್ತೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

2. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ 199ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 1977 ರಂದು ಅವರ ಚಿತ್ರವುಳ್ಳ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.

3. ಸರ್ಕಾರಿ ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ "ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.


ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್: ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ರೈಲಿಗೆ "ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.


ಐಸಿಜಿಎಸ್ ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ: ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ಪಡೆಯ ವೇಗದ ಗಸ್ತು ನೌಕೆಗೆ "ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.

4. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಳಗಾವಿ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.


ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ಬಾಲಕಿಯರ ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆ: ಕಿತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಈ ವಸತಿ ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಯು ದೇಶದಲ್ಲೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

5. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ

ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳು:


ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಕಾರ 'ಸಂಸ' (ಸಾ. ಶಿ. ಮರುಳಯ್ಯ) ಅವರು ಬರೆದ 'ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ' ನಾಟಕವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


ಹಲವಾರು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಲೇಖಕರು ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.


ಚಲನಚಿತ್ರ:


'ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ' (1962): ಕನ್ನಡದ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ನಟಿ ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ ಅವರು ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಲಭಿಸಿದೆ.


ಜಾನಪದ:


ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಾದ ಲಾವಣಿಗಳು, ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಾಸೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಶೌರ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.