ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಪಾಠಗಳು

 
ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಪಾಠಗಳು
(ಒಬ್ಬ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅನುಭವ)

                         ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ ಪೀಸ್ ಹಿಡಿದು, ಕಪ್ಪು ಹಲಗೆಯೆದುರು ನಿಂತು ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಸುವ ಕೆಲಸ ಕೇವಲ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕನ ಅನುಭವಗಳು ಕೇವಲ ಪಾಠದ ಕೋಣೆಯ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಗುವೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಪಂಚ, ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಒಂದು ಹೊಸ ಸವಾಲು, ಪ್ರತಿ ಯಶಸ್ಸೂ ಒಂದು ಸಿಹಿ ಗೆಲುವು.

               ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಅನುಭವಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಪಾಠಗಳು ಬರೀ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಅವು ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳ ಬುತ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

              ನನ್ನ ಹೆಸರು ರಾಮಪ್ಪ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವಿತ್ತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯೇ ನನ್ನ ಮೊದಲ ಗುರುಮನೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಕರ ಸರಳತೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿ ನನ್ನನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತ್ತು. ಕಾಲೇಜು ಮುಗಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಕನಸುಗಳು ಗೂಡುಕಟ್ಟಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವು ಆದಾಗ, ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಸುವುದಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಿತು.

                  ನಾನು ಮೊದಲು ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದು ಒಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಲೆಗೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಬಡ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು, ಕೆಲವರಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ವಾತಾವರಣವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವಾಗಲೂ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕಳೆಗುಂದಿದ ಭಾವವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಹೇಗೆ? ಬರೀ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರೆ ಅದು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೇ. ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆ.

1. ಅಕ್ಷರದ ಜೊತೆ ಆಟ, ಪಾಠದ ಜೊತೆ ಮಾತು:

                   ನಾನು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಪಾಠಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿಸುವುದು. ಗಣಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಡಲೆಯಾಗಿದ್ದವು. ನಾನು ಬರೀ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದರ ಬದಲು, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಹೇಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಎಂಬುದನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದೆ.

              ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಾಮಾನು ಖರೀದಿಸುವುದು, ಬೆಲೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವುದು, ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು – ಹೀಗೆ ಆಟದ ಮೂಲಕ ಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಕವಿತೆಗಳಿಗೆ ರಾಗ ಹಾಡುವುದು, ಪಾತ್ರಾಭಿನಯ ಮಾಡಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ಪಾಠ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡೆ. ಅವರ ಮನೆಯ ವಿಷಯ, ಅವರ ಆಸೆಗಳು, ಕನಸುಗಳು – ಹೀಗೆ ಅವರ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ನನ್ನನ್ನು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಂತೆ ನೋಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು.

2. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗು ಒಂದು ಅನನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ:

                   ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳ ಕಲಿಕೆಯ ವೇಗ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಅವರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದೆ

              . ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಲಿಯುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಿದೆ, ಅವರ ಜೊತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕುಳಿತು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಸಣ್ಣ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದೆ. "ನೀನು ನಿಧಾನವಾದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ, ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಖಂಡಿತಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತೀಯಾ" ಎಂಬ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದವು.

3. ಶಾಲೆಯ ಆಚೆಗಿನ ಪ್ರಪಂಚ:

              ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಯ ಆಚೆಗಿನ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಒಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೇಳಕ್ಕಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಸರಳ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಳಪು ಮೂಡಿತ್ತು.

             ಅದೇ ರೀತಿ, ಶಾಲೆಯಿಂದ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಸು ಕಾಣಲು ಪ್ರೇರಣೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. "ನಾನು ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕಟ್ಟುತ್ತೇನೆ," "ನಾನು ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ಬಂದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.

4. ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು:

                       ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕನಿಗೆ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕಳಪೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಕರ ಅಸಹಕಾರ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಈ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದ್ದಾಗ, ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಬಾವಿ ತೋಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆವು.

                   ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡದ ಪೋಷಕರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮನವೊಲಿಸಿದೆ. "ಒಂದು ಹನಿ ನೀರು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಬಾವಿ ತೋಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ? ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ಪ್ರಯತ್ನ ನಿಲ್ಲಬಾರದು" ಎಂಬುದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. ನನ್ನ ಈ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಶಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸುಧಾರಿಸಿತು, ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

5. ನನ್ನನ್ನು ನಾನೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಿಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ:

              ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ನನಗೆ ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್, ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಂತಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಪಾಠಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡೆ. ನನ್ನನ್ನು ನಾನೇ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಂತೆ ಭಾವಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಏನಾದರೂ ಹೊಸತನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.

6. ಮಗುವಿನ ಅಂತರಾಳದ ಶಕ್ತಿ:

              ಒಂದು ದಿನ ಒಬ್ಬ ಮಗು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತೊಂದರೆಯಿತ್ತು. ಇತರ ಮಕ್ಕಳು ಅವನನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆದೆ. ಅವನಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದೆ. ಶಾಲಾ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನಿಂದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿಸಿದೆ. ಶಾಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಲೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಿತು, ಮಾತನಾಡುವ ಭಯವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.

 

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

              ಶಿಕ್ಷಕನೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಯಂತ್ರವಲ್ಲ, ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಒಬ್ಬ ತೋಟಗಾರ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಸಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ನೀರು, ಬೆಳಕು, ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೀಡಿ ಪೋಷಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಹೂವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

                   ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ನನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಈ ಪ್ರಯಾಣ, ಅದೆಷ್ಟೋ ಸುಂದರ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿನ ನಗು, ಅವರ ಕಲಿಕೆಯ ಉತ್ಸಾಹ, ಅವರ ಗೆಲುವುಗಳು ನನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತು. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವುದು ಈ ಮಕ್ಕಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ. ಮಕ್ಕಳು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುವೆಂದು ಕರೆಯುವಾಗ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಆನಂದ ಮನೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಎಂದರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ನೀರೆರೆದು, ಭವಿಷ್ಯದ ಸತ್ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ನೆರವಾಗುವುದೇ ಆಗಿದೆ.